… og huset ble en skog full av små lysninger da jeg fanget henne, og når sånt skjer, kjenner jeg hvor godt det er å få sitte her, tross alt, og huset lukker seg rundt meg, og dørene stenges, og sprekkene kittes og varmen kryper endelig inn og tilbake igjen.

 

– henta frå Hagesang av Aasne Linnestå, s. 105.

Skriving som arbeid

Korleis skal ein jobbe med skriving? Eg har alltid syntest det er veldig interessant å lese og høyre om korleis forfattarar arbeidar. Ofte tar eg notatar. Forfattarar kan ha heilt ulike måtar å forholde seg til skrivinga på, og samstundes er det ofte aspekt eg kjenner meg att i.

For å starte skrivinga er det viktig å ha noko å skrive om. Det kan ein få ved å vere vaken og merksam på ting rundt seg, suge til seg inntrykk og legge vekt på dei små, rare tinga som skjer i løpet av ein dag.

“Jeg øver mig på at være en magnet af en slags; billeder, motiver, småting, samler materiale og stof som kan oversettes, laves om til ord.”

Ditte Pradsgaard Holm*

image

Men sjølv om ein er den beste til å suge til seg stilige ord og lauv på bakken, fjellandskap og similer, er det eit heilt verdshav av ting ein ikkje kan, og kunnskap ein aldri kjem til å få.

“Bebreide seg for alt ein ikkje kan. At ein ikkje har noko å fare med. Kunnskapen ein ikkje har.”

Terje Tørrisplass*

Når ein då skal prøve å skrive noko likevel, på grunn av eit eller anna dumdristig hugskot om at ein kanskje likevel kan ha noko å komme med, kunne ein tenkje seg at det er herleg å skue utover eit heilt tomt og kvitt A4-landskap, og på sett og vis kan det vere det, og på andre vis kan tomheit vere det som er vanskelegast å fylle.

“Tyngst og best: å skrive det som ingen har bedt deg om å skrive.”

Gunnar Wærness*

Med bokstavar på papiret er ikkje arbeidet naudsynt berre å halde fram med å få fleire bokstavar på papiret. Like gjerne handlar det å vere forfattar om den konstante prosessen som Terje Dragseth skildrar:

“Mitt arbeid: å lese, å skrive, å analysere det jeg leser, det jeg skriver, mens jeg leser.”

Terje Dragseth*

image

Og for å kunne gjere sånt er det klart at ein ikkje har tid til å følgje med på kva nyaste mote er, eller kva type diett som er in.

“hvor vesentlig det har vært å stenge ute all verdens tidsmessige gyldigheter, som om det er den babelske forvirring jeg forsøker å styre klar av”

Rune Christiansen*

image

Midt oppi alt saman kan ein bli så oppslukt av sitt eige arbeid at ein ikkje legg merke til kva som skjer rundt ein, ei heller at magen gnurar fordi han lengtar etter mat.

“Som det är när man är mitt uppe i sin diktning. Arbetet satte hörselkåpor på mig”

Martin Bengtsson*

image

Natt og dag kan gå med til å skrive. Ein kan bruke tid på å leve seg inn i ein annan sitt hovud, og sjå verda med ein framand sine auge. Det er ikkje alltid like avslappande. I periodar kan det rett og slett vere at ein ser ekstra mørkt på livet, berre fordi dette er synet karakteren har. 

“jeg er ikke sikker, men å leve med en romankarakter tror jeg kan føre en på grensen til galskap”

Kjersti Arnfinnsen*

image

Ord stabla opp på ord. Personar får liv i ulike landskap eller konstruksjonar av ord får vingar og har potensiale til å fly inn i magen på lesaren. Om ein skal nå målet om å skrive ei bok, er det først og fremst snakk om å arbeide, eller som Morten Langeland formulerer det:

“Å klare er et spørsmål om å gidde.”

Morten Langeland*

*Sitata er henta frå Skriftserien Ir i utgåva som handla om arbeid  – det var svært kjekk og interessant lesing som varmt anbefalast.

Fantastisk litteratur

image

Gollum (Andy Serkis) i Hobbiten: En uventet reise (Foto: Warner Bros. Pictures)

Nokre av dei første leseopplevingane eg hadde var frå Fantasybøker. Då eg var seks år, las pappa Hobbiten for meg. Einaste grunnen til at han ikkje hadde lese boka til meg tidlegare, var fordi vi berre hadde hatt Hobbiten og Ringenes Herre på engelsk fram til då. Det var utroleg å reise gjennom Villenland, og Myrkskog, fingeren på kartet før og etter lesinga, oppleve troll på nært hold og ikkje minst få komme til Alvekongens saler.

Narnia-bøkene var óg store suksessar. Kvar gong pappa kom heim frå reise hadde han med seg ei ny bok i serien. På den måten var det litt fint når han skulle bort, for då hadde eg noko veldig spanande å sjå fram til. 

image

På torsdag var det eit arrangement om norsk fantasi på litteraturhuset i Bergen. Tonje Tornes, Kristine Tofte og Tone Almhjell møttest til samtale leia av redaktøren for Panthera, Anette Sivertstøl.

Det har vore ein oppsving rundt den fantastiske litteraturen dei siste åra og Tornes, Tofte og Almhjell kan seiast å vere del av ein ny, norsk fantasybølgje. Det har skjedd ei endring dei siste fire åra. I 2009, då Tofte si første bok i trilogien Song for Eirabu kom ut, presiserte meldaren at fantasy er ein litt kårni sjanger: “Fantasy er en selsom sjanger, og nærmest litt corny for dem som ikke er hekta.” No er meldingane heilt annleis (som meldingane av Hulder, Song for Eirabu og Vindeltorn), sjangeren er meir respektert og fantasybøker kjem inn på boklistene.

Tofte nemnde noko eg kunne kjenne meg att i. Det er først og fremst fantasy som kan få ein til å falle gjennom portalen til ei ny verd. Fantasybøker klarer å suge meg inn i handlinga, nærast slik det var då eg leste bøker som barn. Ei sosialrealistisk bok får gjerne ikkje til dette på same måten. 

image

Den norrøne mytologien er ei verdifull kulturarv. Britane har brukt av han (som J. R. R. Tolkien og C. S. Lewis). Hollywood har óg lånt og brukt (eller misbrukt, alt ettersom). No er det fint å sjå fleire nordmenn ta i bruk dette store registeret som ligg i historia vår, sagna og legendene, huldra og nøkken, alvar og tussar.

Så kva er det som er så fantastisk med fantastisk litteratur?

Fantastisk litteratur er litteratur for gode ideer, meinte Kristine Tofte.

Det er noko ekstra fint med det å kunne krølle seg saman i sofakroken, opne boka og døra til ei ny verd, med forunderlege skapningar og overveldande landskap. Og når ein lukkar boka, har ein gjerne fått nye og litt framande auge til å sjå på sitt eige liv med. Det kneisande fjellet som lener seg over huset ditt, er kanskje kongshallen til ein flokk tussar og troll. Og bakom blånene, og naboen sin åker, kven veit kva for eventyr som ventar der.

Av og til saknar eg Bo

I løpet av to år, medan eg skreiv Beina i gitaren, blei eg godt kjend med hovudkarakteren Bo. No når eg ikkje skriv om ho lenger, kjenner eg av og til eit lite sakn etter ho. Det merka eg i dag då eg høyrde på songen “Händerna mot himlen” som eg følte minte meg om nokon – og så kom eg på at det var Bo han minte meg om. Eg lurer på kva ho gjer no, tenkjer eigentleg at ho smiler og ler litt meir, har blitt eldre, tryggare, men kanskje likevel rarare. På den bra måten. 

Ho er ein fin person, sjølv om det til tider kan vere vanskeleg å oppdage det. Kanskje er det litt rart at eg tenkjer om ho slik, som om ho skulle vere noko meir enn mitt eige fantasifoster. Men samstundes så føler eg jo at ho er meir, ho har fått si eiga bok, eg har vore saman med ho i to år, og no får ho liv i andre sine tankar, slik som hos lærarstudentane i Volda som har hatt Beina i gitaren på pensum. Dei diskuterte ivrig personane i boka.

Det var spesielt då min far fortalde at han, ei stund etter at han hadde lese boka mi, høyrde på “Kanskje du behøver noen” av CC Cowboys og tenkte at det var nokon han gjerne skulle ha tipsa om songen. Så kom han på at det ikkje var ein “ekte” person han tenkte på, det var Bo. 

Kanskje vil du bli betre kjend med Bo? Treng du lesestoff i jula t.d. eller vil du gi ei bok i julegåve? Beina i gitaren er i alle fall å få tak i, i ein bokhandel nær deg eller hos haugenbok.no eller ebok.no.

Kanskje har du karakterer eller bøker som du har knytta songar til?  

I mangel på snø og julestemning her i Bergen, kan eg sjå tilbake til mitt vintereventyr i Volda i november. Då var det kvite bakkar, knasande snø under skoa og ein fargerik vinterhimmel over fjella. 

Det var spesielt å få møte lærarstudentar ved Høgskulen i Volda som hadde hatt Beina i gitaren på pensum. Studentane tok imot meg med Sunndalsgraut og vafler, ein deilig kombo som anbefalast (grauten skal altså oppå vafla, i staden for syltetøy e.l.). I tillegg hadde dei laga powerpoint-kunst av namnet mitt!

Rundt bordet sat vi saman, og etterkvart byrja dei å diskuterte karakterane i boka, kven er eigentleg Hans? – Hadde du hatt eit dotter, ville du at ho skulle henge med Hans?

Frå ein anna kant av bordet kom det: – Men ville du late sonen din vere saman med Bo

Kva tyder eigentleg starten? Korleis kan slutten tolkast? 

Det var heilt spesielt for meg som forfattar å få høyre på denne diskusjonen, korleis karakterane mine, Hans, Bo og Lilly-Oline, har fått sine eigne liv, historia har blitt lest frå ulike vinklar, ulike tolkningar poppa opp. Eg har gitt frå meg boka og karakterane og historia, og dei får liv i tankane til andre – fantastisk! Eitt stk heldig forfattar.

Den evige språkleiken

I førelesing har eg nettopp hatt om poststrukturalisme. Vi har snakka om språkleiken, korleis ord ikkje er eintydige. Språket er alltid i ein forhandlingsprosess.

Så spanande, så frustrerande, å bruke språket. Nokre gongar blir det bal, misforståingar, andre gongar opnar ei setning opp for heilt nye perspektiv.

Luria skreiv i 1981:

“With the help of language, [human beings] can deal with things that they have not perceived even directly and with things which were part of the experience of earlier generations.”

I bøkene eg har lese, har eg tileigna meg mange nye opplevingar. Bøkene har gitt meg kunnskap eg elles har aldri ville fått, om ingen kunne brukt språk og fortalt det til meg. Nokså sjølvsagt, men svært fascinerande samstundes.

image

Fortellingar om framtida

Fin film frå Future of Storytelling. Vi kan faktisk spele ei rolle i å finne opp framtida ved å skrive fiksjon om teknologien. Teknologi kan ikkje berre vere fantastisk i seg sjølv, det må òg vere ei god historie rundt han om kvifor vi skal like teknologien og korleis han passar inn i liva våre. Og dersom historiene er fengslande nok, vil vi ønskje å ha teknologien. 

Då eg gjekk på Industriell Design ved NTNU sa eine førelesaren at alt vi klarte å fantasere om, det kunne vi òg få til å lage. Og då eg jobba meg gjennom lange ideprossessar skjedde det fleire gongar at eg tenkte om ein idé: Denne er alt for urealistisk og sprø. Det går ikkje an å få til noko sånt! – Og så viste det seg at det allereie var funne opp. 

Hekser og magi

image

I går høyrde eg ein interessant samtale om trollkvinner, heksebrenning og magi. Det var Aina Basso og Bente Gullveig Alver som snakka saman, godt leia av Kristina Leganger Iversen. Ein av tinga dei blei einige om var at akademia (i dette høvet historiefeltet) og skjønnlitteraturen har god nytte av kvarandre. Der Basso treng å få informasjon om dei historiske hendingane frå historikarar, kan forteljinga gi større fridom og skildre både menneske og livet på ein meir intim måte enn ein historikar kan. I skjønnlitteraturen kan ein skildre korleis det luktar når eit menneske blir brent på bålet, det er ikkje noko ein historikar skal fundere på. 

Dessutan snakka dei om magien. Hekser og magi har jo dukka opp i mange ulike versjonar og formar, i mange historiske bøker og i mange skjønnlitterære (Harry Potter m.a.). Det som gjer Inn i elden av Aina Basso så fin, og relevant, og annleis enn mange andre av heksebøkene som finst, er det jordnære og historiske som blir skildra i ein nær tone, utan dei unaturleg store orda. Dette i samspel med dei kursive tekstfragmenta i romanen som opnar opp for noko gåtefullt og større. Som Aina sa, så kan vi ikkje forstå alt rundt oss uansett, og det er kanskje difor trua på magien framleis finst.

image

Inn i elden er nominert til Nordisk Råds litteraturpris for barne- og ungdomsbøker. Utdelinga skjer i oktober! Eg kryssar fingrane.

Metainnlegg om blogging

I dag les eg om blogging i Øyvind Prytz’ Litteratur i digitale omgivelser, og tar meg i å fundere på kvifor eg aldri heilt har forstått denne blogginga. Det vil seie, eg kan godt lese andres bloggar. Det er noko veldig fascinerande og tiltrekkande med blogging, og på vidaregåande vurderte eg å opprette ein fiktiv blogg og skrive blogginnlegg som skulle verke ekte, men som blei meir likt ein roman. Og eg skriv nokså ofte sånn elles, i tomme worddokument, på post-it-lappar, i mjuke skrivebøker, eg er kanskje over gjennomsnittet glad i å skrive, og likevel sprett ikkje blogginnlegga ut av meg som sesamfrø på ei varm panne.

Kva er ein blogg?

Når nokon skal forklare kva ein blogg er seiast det at sjølve mediet legg til rette ein viss umiddelbarhet i uttrykket, det vil seie at bloggtekstane ikkje nødvendigvis trengst å redigerast på same måte som tekstar til trykk. Torvund har kalla Twitter notatboka si, at han der kan publisere notatar og tekstar som kanskje er under utvikling, som kanskje aldri når bokformatet.

Jill Walker Rettberg har skrive at det å følgje ein blogg er som å bli kjent med nokon, og Hans K. Rustad argumenterar for at bloggane representerer ein slags uferdig estetikk. Fortellinga blir ikkje slutt, den er notidig, det vil komme meir. Berre i enkelte høve blir det ein slutt, som når Linnéa Myhre sette sluttstrek for bloggen Alt du vet er feil i oktober 2012.

Sjølvutlevering og sjølvframstilling er to aspekt i spenning under blogginga, kanskje spesielt i personlege bloggar. Blogginnlegga blir utdrag frå verkelegheita eller ei tenkt verkelegheit. Noko blir utelatt, noko kanskje forsterka. Det skjer eit utval som er med på å skape eit bestemt inntrykk.

Martin Grüner Larsen har skrive masteravhandlinga Tid, tekst & tanke. Webloggen som essayistisk prosess og skildrar bloggtekstar som essayistiske – “en intellektuell rastløshet, en kjærlighet for sitat og det tilfeldige, og den uforpliktende og innfallspregete språklige leken”.

Gløymer å sleppe seg laus

Og i dette ligg kanskje det eg gløymer med mi blogging, det å sleppe seg laus, leike seg. Bloggtekstar er ikkje definitive på same måte som Utfor og Beina i gitaren som no har fått si form, blitt trykt opp og sendt av garde. Eit blogginnlegg kan eg endre etter at det er lagt ut. Først og fremst verkar det å vere viktig for ein blogg å ha hyppige oppdateringar. Det kan vere skummelt for ein som gjerne les gjennom tekstane sine 200 gongar, og skriv dei gjennom og endrar og klipper cirka 100 gongar.

Det var nokre raske tankar rundt blogging, no skal eg berre lese ein gong gjennom dette. Prøve i alle fall.

Orientalsk natt ved bålet

image

I går sat vi på taket av det som likna ein moské, men som eigentleg var ein tobakksfabrikk. Ut av dei forseggjorte kuplane, stakk det piper. 

imageimage

Inni den største, blå kuppelen fekk vi gå opp. Fuglar hang i taket. Det var varmt som i ørkenen. Ein varm, fuktig og omsluttande klem. 

Ein mann kledd i fotsid grønn kjortel kom gåande mot oss. Han sette seg ned framfor oss og byrja å fortelje. 

image

I orienten fortalde dei ikkje eventyr for å få barn til å sove. Det var dei vaksne mannfolka som fortalde til kvarandre, då dei sat rundt bålet om nettene og måtte halde seg vakne. 

Mannen i den grønne kjortelen fortalde med innleving. Utan andre hjelpemidlar enn seg sjølv, si eiga stemme og gestene sine. Ingen powerpoint, ingen musikk. Så oppslukt er det lenge sidan eg har vore. Underhaldning på høgt nivå. 

Historiene handla om kongar og handelsmenn, store skattkammer og kjærleik. Etter kvart som kvelden gjekk vart historiene meir og meir pikante, så ingen skulle sovne. Fleire av eventyra var over 3000 år gamle, men som mannen i kjortelen sa, dei er like gode i dag som då for menneska er alltid dei same

image

Mellom kvar historie starta musikken opp. Mannen i kjortelen fortalde om Avani, magedansaren frå den kongelege balletten, så vakker at ingen ville kunne klare å skildre skjønnheita hennar. – Og så dukka ho opp, nett som i eit eventyr, og dansa for oss. 

Så fint å oppleve god formidlingsevne og historier som får liv i lufta mellom oss som høyrer på.