Sleppfest for Beina i gitaren

Mange folk kom for å feire lanseringa av andreboka mi. God stemning. I bakgrunnen gitarspill og song frå Harald og Simon. Opplesningar frå Kristina Leganger Iversen, Charlotte Riise og Siw-Anita Kirketeig. Avslutta med pizza. Boka rekte akkurat fram til festen. Eg fekk ho i handa ein halv time før alt starta. Fint og endeleg. 

Er poesi programmering?

Kan html-kode vere poesi?

Bak kvar einaste nettside er det tekst: kodar som bestemmer korleis sida skal sjå ut. Det er datamaskina som les denne teksten, tolkar han og viser han fram. Samstundes er det tydeleg at kodane er laga for menneske. Sjølv ein ikkje-programmerar som meg sjølv kan gå inn i kjeldekoda og lese ord eg forstår: head, body, height, width.

image

Notes on the Voyage of Owl and Girl av J. R. Carpenter skapast ulike versjonar av historia om ugla og jenta som drar over sjøen. Jenta kjem med sine observasjonar og ugla har kloke ord. Ved å sjå på koden, kan ein sjå korleis historia er bygd opp, nærast som ei adjektivhistorie: 

‘An owl and a girl most #{studious} #{setsail} in a #{green}green #{boat}; a #{seaworthy} #{boat},

Her er det fem ulike variablar (studious, setsail, green, boat og seaworthy). T.d. kan grønfargen på båten vere i ti ulike nyansar: bottle-, beetle-, grass-, lima-bean-, pea-, sea-, sea-foam-, thalo-, jelly-, grey-.

For å tolke dette verket kan det vere vel så viktig å sjå på koden som sjølve teksten for å få eit bilete av kva verk dette eigentleg er. Eit meir tidkrevande arbeid for å finne systemet ville vere å lese gjennom hundre ulike variasjonar, for å peike på kva ord som er statiske og kva som blir endra frå gong til gong. 

Frequency er eit verk laga av Scott Rettberg og the machine. Ved å bruke dei 200 mest brukte engelske orda lagde han 2000 linjer som grunnlaget for ein diktgenerator. På denne måten utforskar han sitt eige språk, og skaper mange ulike typar dikt.

Eit Terza Rima er SEE A WAY OUT:

mother should know

number one came down to look for you

good way to go

as I turn away from you

on her need would he try his kind hand

like I was in you

place the letter in my hand

America came and took your mother away

from our home to your land

day that she went away

say that you need me

have you had your say

Rettberg brukar programmering for å setje orda saman til dikt. Er det så annleis når Shakespeare, utan bruk av datamaskin, skriv sine sonnetter? Her er reglane strenge for korleis rimestrukturen skal vere, og det skal skje eit meiningsskifte i 9. vers, og ei vending i dei to siste versa. 

My mistress’ eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips’ red;
If snow be white, why then her breasts are dun;
If hairs be wires, black wires grow on her head.
I have seen roses damask’d, red and white,
But no such roses see I in her cheeks;
And in some perfumes is there more delight
Than in the breath that from my mistress reeks.
I love to hear her speak, yet well I know
That music hath a far more pleasing sound;
I grant I never saw a goddess go;
My mistress, when she walks, treads on the ground:
   And yet, by heaven, I think my love as rare
   As any she belied with false compare.

Ut frå desse eksempla vil nokre sikkert meine at jo, det er heilt tydelege forskjellar. Det eine er forfatta av eit menneske (Shakespeare), det andre er sett saman av ei datamaskin. Men Rettberg har skrive koden til alle dikta, han har med vilje og intensjon tatt kunstneriske val som vil ha sitt å seie for meiningsinnhaldet i teksten. Då er kanskje koden og systemet bak ein like stor del av Frequency-dikta hans, som sjølve teksten som blir vist fram. 

Spoken word

Det er muleg å framføre poesi på mange ulike måtar. Over er eit døme der både kroppsspråk, tempo og tonefall er svært viktige ingredienser. Andre måtar å lese opp kan vere meir monoton, kanskje for å ikkje legge for mykje tolking inn i sjølve presentasjonen. Atter andre lagar det meir til ein lydleg heilhet, der det å forstå kvart ord ikkje er så viktig. T.d. i The Use av Chris Mann. 

Språket er eit materiale som vi brukar i så mange forskjellige medium. Det å fortelje og bruke lyd til å formidle språk er like gammalt som menneska har eksistert. Rim og regler er gode metoder for å klare å hugse historier over fleire generasjonar, noko som var naudsynt når det ikkje var muleg å skrive dei ned.

Flagrande tankar

A reading of “ThoughtsGo” by David Knoebel from Sunniva Berg on Vimeo.

Vi fekk i oppgåve å lage ein video om ein elektronisk tekst. Dette vart resultatet, basert på teksten ThoughtsGo av David Knoebel. I denne teksten blir tankane samanlikna med fuglar, og han utfordrar oss til å tenkje over korleis vi oppfattar og tenkjer.

Fuglar er ein godt brukt metafor i mange dikt, som til dømes i eit av mine yndingslingdikt av Tor Jonsson; Kvite fuglar. Dette diktet skildrar litt av korleis det er å dikte, noko av det sårbare ved det. Det å dikte og leve er tett knytta til kvarandre, og veldig annleis samstundes.


Å dikte er å vera

Det vesle som ein vart

og sleppe kvite fuglar ut

i nattesvart.


Å leva er å vera

Det store som ein er

og stå i einsleg undring

og høyre fuglar flyge inn

frå ukjend verd

Bokstavdikt

Er det viktig at eit dikt er eit ope eller lukka verk? Er det viktig med tradisjon eller form? Meining eller meininglause, innhald eller mediumet det blir laga i? Skal diktet vere subjektivt eller objektivt, intellektuelt eller skrive med eit tjukt lag kjensler? 

Ana Maríe Uribe har laga verket (Gym 3) over, ho kallar det anipoems – dikt i rørsle. Ho gjer bokstavar om til ting. Gjer at dei får karakter. Ei minimalistisk utforsking av tid og rørsle. Treng eit dikt å vere djupt? Kanskje kan av og til ein overflatepoetikk vere nok. Det å sjå på ting og prøve å sjå kva for oppfatningar det førar til. Kva noko ser ut som, inneheld òg informasjon. 

(Balanse)

Kvifor ikkje fortelje historia om å bli forlatt, i tid og rørsle? Jeg-et er lite like etter at ho forlot “det”, men veks seg større:

Kanskje er det ikkje kruttet som er funne opp, men det bryt med vanlege måtar å fortelje på. Og nokre gongar kan det vere fint med heilt enkle gif-animasjonar for å få eit nytt blikk på verda vi har rundt oss. “Kva er meininga, kva er motivet?” – kan ein ofte spørje om. I nokre samanhengar kan sjølve meininga vere nokså meiningslaus og spørsmålet blir poenglaust. 

Haust i klasserommet

I dag kom hausten inn i førelesinga, øvst i etasjane på Sydneshaugen skule.

Vi las E. E. Cummings:

l(a

le

af

fa

ll

s)

one

l

iness

Læraren seier: ”Here comes the breeze” og strekkjer ut armane som om han er eit tre, fingrane er tynne små greiner som vaiar i vinden. Vi les diktet og ser for oss eit einsamt lauv som glepp taket i familien sin (treet) og fell – det er omtrent så vi kan høyre bladet skrike.

Kjensla av å vere ein.

Av å døy, einsam. Slik vi alle må ein gong. 

Løvet vrir seg i redsle gjennom lufta, flakkar att og fram, slik auga våre går langs linene i diktet. 

Eitt etter eitt fell blada frå treet. Det vil stå ribba att til slutt, men framleis er gatene fulle av fargar. Og det er ikkje berre fallande lauv som er haust, det er nye bøker, det er kakao og varme hender, rå luft og bål, det er mjuke skjerf og tjukke genserar, det er svarte gater med lys som speglast i vasspyttar; oransje, gult, grønt, raudt. 

På ein sti til ukjend verd

Taiwan 2009 - Taroko Gorge

Korleis dikte om å gå ein tur? Korleis fange opplevinga frå ein fjelltur? I diktet Din veg av Olav H. Hauge er motivet ein fjelltur, brukt metaforisk:

Ingen har varda den vegen

du skal gå

ut i det ukjende

ut i det blå

 

Dette er din veg

berre du

skal gå den og det er uråd

å snu

 

og ikkje vardar du vegen

du hell

og vinden stryk ut ditt far

i aude fjell

Det er uråd å snu. Det er det òg i diktet Taroko Gorge av Nick Montfort. Det er eit dikt som blir generert kontinuerleg. Diktet gir meg ikkje tid til å setje meg tilbake og tolke. På ein måte er det avslappande, men det er frustrerande òg.

Korleis er det å gå i Taroko Gorge? Litt som dette diktet kanskje – eit langt arrangement av dei same elementa (rocks, stones, cliffs) og berre nokre få gongar kan du sjå apekattar. I så fall er du veldig heldig. Eg var tydelegvis heldig då eg gjekk inn på dette diktet tidlegare i dag. Eg såg apekatten to gongar.

Kanskje er eit uendeleg naturdikt måten å fanga ein fjelltur på? I alle fall er det eit interessant konsept. 

Lyd og stille

Immanuel Kant skal ha sagt:

”There are two things that don’t have to mean anything in order to give us very deep pleasure; one is music and the other is laughter.”

 Under dagens førelesing snakka vi om at det finst ein flott poetisk tradisjon på ”jibberish”. Når ein skriv tulleord kan fokuset vere på andre ting enn meining, som lyd, rytme og formasjonar.

– Det er muleg å lage musikk utan instrument, seier læraren og får ein student til å rytmisk dunke paraplyen sin mot stolen framfor. Sjølv trommar læraren på kateteret med hender og olboger. Ein annan student byrjar å knipse.

Det er muleg å lage musikk med alle ting, også bokstavar og ord som ikkje naudsynt har ei meining. Eit døme er dikt frå samlinga til Vemund Solheim Ådlands Profylaktisk skjønnhet:

Det stil. Stal. Se klo.

Pinn pal. Ro. E – o.

Ni. Es. Spill. Ri tirr

sels gli stirr. Dels

øye. Pi li. Vi li. O

Bergen bibliotek har skrive om kva lydpoesi er. Eg har ikkje lest mykje av denne typen poesi, men eg synest det er ei interessant utforsking.

Det er muleg å lage musikk med alle ting. Òg med stille, for musikk består også av stille. Eg vart kjend med John Cage sitt 4’33”-verk via eit dikt av Solveig Tjeltveit. Diktet er publisert i Idealkadaver:

han har ingenting å seia, men seier det likevel, seier han,

det er det som er poesi, seier han, leitar etter det irrelevante

finn det aldri, I have nothing to say


Folk ventar noko av musikken. Dei seier til Cage: det er berre lydar. Ja, blir det då ikkje brukbart til noko?

Han føretrekk stille. Beethoven vil alltid høyrest ut som Beethoven. Trafikkstøyen er alltid skiftande og ulik.

Kulturnatt i Bergen

I går var eg på kultursafari i ei regntung natt. Nett slik det skal vere, når Bergen er staden. Det var mange opne galleri og museum, det var musikk rundt kvart gatehjørne, skrift over heile Festplassen, dansing på Torgallmenningen. Eit program med mange mulegheiter. 

Utan ein plan, trakka vi ut under regndropane, vart hanka inn ved Griegakademiet til nydeleg song og piano, med tekstar av Jakob Sande. M.a. Fløytelåt (1945):

Selja står saftgrøn og sevjemjuk,

kvistfri og ferdig til fløytebruk

for hage smågutehender.

Etterpå var det Bergens einaste fløytekvartett som spelte to stykke. Musikken gjekk som ein virvelvind mellom dei fire jentene. 

Kjende meg heldig etter ei slik flott oppleving, men sjølv om kvelden kanskje ikkje var heilt ung lenger, gjekk vi vidare. Torgallmenningen hadde tatt kvelden, men over Festplassen var det slanke, kvite bokstavar. Eg sprang mellom linjene for å lese kva som stod der. Før eg var kome til slutten, hadde den store meininga forlate meg og etter å ha lese fleire ord som eg skjøna, hugsa eg ikkje nokon samanheng, anna enn litt om kunst og nytteverdi.

Ferda gjekk vidare til Lepramuseet, inn i kirka som vart laga til dei sjuke. Dersom kirka blei full, var det dei friske som ikkje kunne komme inn.

Nett etter at vi hadde sitte i ein benkerad frå 1700-talet og meditert og tenkt, og lukta og filosofert, kom ei frå museet og sa det ville vere ein performance i lillesalen:

Utdrag frå ei oppvising om Gunvor Hofmo. Trekkspelmusikk, klarinett og fele og ei Gunvor som fortalde historia si, las opp dikt. Spør: Kvifor skal ikkje eg lide, når så mange andre lir?

Gud, hvis du ennå ser:

det er ingen hverdag mer.

Det er bare stumme skrik,

det er bare sorte lik

Skrive i 1946. 

Godt nøgd, ut i regntung natt att.

Enda opp på den gamle brannstasjonen, til mannssong før ei skål. Etterpå fekk vi høyre siste låta til Løen Storband. 

Språkleg leikeplass

Då eg gjekk på ungdomsskulen og ikkje fann andre som var like litteraturinteresserte som meg, fann eg eit samfunn på dikt.no. Denne nettstaden fungerte som ein skriveverkstad for meg i fleire år. Eg fekk utvikla språket mitt, lærte å få kritikk og forholde meg til ein lesar. I tillegg vart eg kjend med folk, gjerne folk eg ikkje ante korleis såg ut eller alderen til. I ettertid har eg møtt fleire frå dikt.no-tida, og det er interessant å oppdage at vi deler ei historie og ei tid frå eit samfunn som berre fanst på nettet. 

I Språknytt har eg skrive om korleis eg lærte at kvart einaste ord eg vel å bruke, seier noko om meg: Språkleg leikeplass