Gjennombrot!

I eit tidlegare innlegg skreiv eg kor galt det gjekk då eg prøvde å bestille frukost med ustø portugisisk på vår lokale café. I dag er soga ein annan. Vi har endeleg (etter i alle fall fem forsøk) funne ut korleis vi kan bestille det vi ønskjer og i dag gav alt uttelling:

V har klipt håret, og gått frå løvemanke til kortklipt og det la ei av damene på kafeen merke til. Ho peikte og klipte med hendene, smilte og sa fint!

Ah, det kjendest godt! No kan vi vel endeleg kalle det stamkafeen vår? 😀

Porto

Porto er nest største by i Portugal og verdt ein tur. Nokre elskar byen, andre seier han er grå. Det verkar som ein anten er Porto eller Lisboa-fan. Eg som blir så glad i stader der eg er ein periode, er kanskje mest Lisboa-fan, men det er fordi eg ikkje har gitt Porto ein sjanse. På vår biltur, var vi innom Porto ein kveld og ein føremiddag og det er for lite tid til å bli kjend med ein by.

Men vêret var magisk. Vi kom i tide til å gå gjennom byen i solnedgang, krysse ei stor bru og sjå utover elva medan sola tok kvelden.

Sove i trea

Kven har vel ikkje drøymt om å sove i trea?

I påskeferien fekk vi besøk av ein god venn, M. Han er ein eventyrar, som har reist til nesten alle verdsdelar (utanom Oseania, inkludert Antarktis) og segla, dykka, kjørt, haika, flydd og gått frå eit land til eit anna. Då han skulle besøke oss i Portugal sa han: Eg tar med meg treteltet mitt!

Vi rekna med at det kunne bli kaldt om nettene, og måtte kjøpe inn soveposar og fylle sekken med alt vi hadde av tepper og dyner. Og, fornuftig som eg er, måtte eg sjølvsagt google farlege dyr i Portugal, før vi drog. Det første som kom opp som ein fare i Portugal var å bli dehydrert. Ok, det kan eg takle. Men eg måtte sjølvsagt grave djupare, og det såg ut som det finst éin dødeleg slange her, og kanskje nokre litt ekle edderkoppar. I tillegg til portugisiske krigsskip i havet. Men om det så finst éin, ytterst sjeldan, dødeleg slange her, så er han heilt sikkert reddare for meg enn eg er for han. Eg passa i alle fall på å trampe hardt i alt av ulendt terreng, så slapp vi å møtest, slangen og eg, til det beste for oss båe.

På jakt etter ein stad å sove, prøvde vi å køyre innom alle stikkvegar vi såg. Det leda oss ut i ulendt terreng, smale, grove vegar. Ein stad spratt ein stor stein ned på vegen like framfor bilen. Med hjartet dunkande ein smule hardare,  køyrde vi vidare, etter at V hadde brukt all krafta si på å dytte steinen ut i vegkanten. Men så oppdaga vi langs vegen det som ikkje var ein veg, berre eit trakk opp på ein haug. Sola tok imot oss på toppen.

På toppen stod trea vi trengde, i ein omtrent likesida trekant og frå kvar vår kant trekte vi seglet opp frå bakken og stramma til. Medan sola framleis var oppe, trengde vi ingenting anna, berre slappe av inne i ein skog, hengande mellom tre tre.

Før kvelden kom sette vi opp myggnetting og overtelt, slik at alt skulle vere klart. Heldigvis, for ein handletur, eit punktert dekk (skifta i mørket) og ein restaurantmiddag like før stengetid seinare, var vi slitne tilbake i leiren vår. Koseleg der inne, er det ikkje?

Og så skulle eg fortalt om fantastisk søvn ute i frisk, portugisisk luft. To ting gjorde det litt mindre idyllisk: Ein, ei kirke var svært iherdig med kirkeklokkene, for KVAR HEILE TIME gjennom HEILE NATTA, klang ho. Og to, mine to turkameratar hadde vore forkjøla ei periode allereie og denne kvelden byrja eg å merke kløinga i halsen. Eg hugsar godt at klokka klang, eitt, to, tre, fire, seks, sju, åtte. Kanskje klarte eg å sove der mellom fire og seks. Men det er i alle fall uansett fint å vakne ute, om det ikkje alltid er like lett å sove.

 

Blir ikke det fint da? Det er jo sånt du kan blogge om

Etter å ha gått opp og ned og rundt i Prìncipe Real ein kveld, foreslo V å gå innom ein ekstra park før vi snudde. Eg såg på klokka og spurde kvifor det når vi uansett ikkje fekk tid til å vere der så lenge, og i tillegg var dette ein park vi hadde vore i tidlegare.

– Skal vi ikkje komme tilbake ein dag vi har betre tid til å faktisk vere der? sa eg.

– Er det ikke kult å gå innom flest mulig parker? Det blir fint, det er jo sånt du kan blogge om, sa han.

– Kvifor skulle eg blogge om å gå innom mange parkar?

Men det er visst slikt eg driv med. Så her er ei oversikt over parkane vi såg i går:

  1. Jardim Alfredo Keil
  2. Jardim Botânico da Universidade de Lisboa (berre utafrå, sidan han nesten var stengt)
  3. Jardín Príncipe Real
  4. Praça das Flores
  5. Jardim de Sao Bento
  6. Ein park like ved Palacete de são Bente langs Rua Imprensa à Estrela.
  7. Jardim da Estrela

Ein tenksom parknytar som har komme inn i sin sjuande park den dagen.

Inn i solnedgangen i Jardim da Estrela.

Ein glad treklatrar i Jardim Alfredo Keil.

The question shocked her beyond measure

“But why shouldn’t you go outside?” she exclaimed, “It is perfectly legal, perfectly mechanical, to visit the surface of the earth. I have lately been to a lecture on the sea; there is no objection to that; one simply summons a respirator and gets an Egression-permit. It is not the kind of thing that spiritually minded people do, and I begged you not to do it, but there is no legal objection to it.”

“I did not get an Egression-permit.”

“Then how did you get out?”

“I found out a way of my own.”

The phrase conveyed no meaning to her, and he had to repeat it.

“A way of your own?” she whispered. “But that would be wrong.”

“Why?”

The question shocked her beyond measure.

“You are beginning to worship the Machine,” he said coldly.

“You think it irreligious of me to have found out a way of my own. It was just what the Committee thought, when they threatened me with Homelessness.”

At this she grew angry. “I worship nothing!” she cried. “I am most advanced. I don’t think you irreligious, for there is no such thing as religion left. All the fear and the superstition that existed once have been destroyed by the Machine. I only meant that to find out a way of your own was—-Besides, there is no new way out.”

– Frå THE MACHINE STOPS av E.M. Forster

Svært interessant å lese kva E. M. Forster såg for seg i 1909 i novella om Maskinen som tar over alle delar av livet, ei maskin der du kan snakke med personar frå heile verda og du treng aldri å gå ut av huset, fordi maskina kan gi deg det du treng. Fysisk kontakt med andre menneske er overflødig. Maskina dekkjer alle fysiske og emosjonelle behov du kan ha. Ikkje så ulikt teknologien vi har rundt oss i dag. Les novella her: http://archive.ncsa.illinois.edu/prajlich/forster.html

Det var den morgonen vi åt masse brød med enorme mengdar smør

Andre episode i livet til ein ignorant turist:

For tida prøver eg å berre snakke portugisisk når eg skal bestille på café, sånn som i dag tidleg. Eg var glad då eg kjende att ordet for toast på ein plakat og såg bilete av toast med ost og skinke. Men først ville eg spørje om dei i det heile hadde toast (nokså ofte står det rettar på menyen som dei ikkje har på det tidspunktet), så eg var glad då eg kom på ordet for Har dere … – trudde eg.

Etter å ha presisert at eg skulle ha to torradas og éin espresso, gjekk eg for å sette meg ned. Då byrja innsikta å sige innover meg.

Eg hadde prestert å seie Har eg toast? Ikkje Har dykk toast, som eg ønska. Og så hadde eg spurt om to toasts (V hadde ikkje komme enno) og berre éin kaffi, og gløymd at det kunne vere naturleg med anna drikke i tillegg. Det er ikkje rart om han tenkte at eg var nokså sprø.

For det vi fekk servert, var ein heil haug kvar med digre brødskiver med enorme mengder smelta smør både på over- og undersida (og berre tanken på at eg skulle ha ete to slike haugar sjølv …). Ikkje noko ost eller skinke og berre lyst brød. Elles prøver vi å få tak i alt kva vi kan av mørkare brød. Men, vi får håpe det i det minste var ein autentisk oppleving av portugisisk kultur.

Ein hemmeleg stad i Lisboa

Når sola strålar og det er ein fin ettermiddag og du trur det skal vere fint å vere i Belém og du ser eit oversiktskart med veg til eit miradouro, utkikkspunkt, for utsikt vil du ha og det er klart du kan gå oppoverbakkar, mange oppoverbakkar –

Belém, før oppoverbakkane.

Men når du skulle ha komme fram til utkikkspunktet og det berre er ein lang, høg mur, og du går langs muren til det som må vere ein park med utsikt innanfor og kjem til ein stor open port, så går du sjølvsagt inn og blir overraska av at ein mann, femti meter unna viftar peikefingaren mot deg og ristar på hovudet og når du prøver å gå nærare for å snakke med han går han ein annan veg. Litt sånn fram og tilbake, til du innser at du ikkje får gå vidare nedover i parken, og du er nokså sliten og varm og utan utsikt.

Så innser du at det ikkje er nokon grunn til å vere sint, i alle fall ikkje på parken og mannen, for det er tydelegvis ein botanisk hage av eit eller anna slag og det er klart at dei stengjer klokka fem, men kartet kan du vere sint på, for når det står miradouro så ventar du at du skal kunne gå til dette når som helst, tenk å stele utsikta frå ein stakkars gjennomsnittsturist (eg hadde kamera på magen og skamma meg, det er ikkje rart at dei som bur på typiske turiststadar blir slitne av å ha ignorante folk gåande overalt utan å kunne språket og dei berre krev å få komme inn i parkar kva tid som helst på døgnet).

I alle fall så søkte vi opp miradouro på google, og sjekka at det var døgnopent og venta på ein buss som kom kanskje sånn tjue-tretti minutt for seint, men det var varmt i sola og bakken var like bratt opp som ned, så det var eit slags utkikkspunkt i seg sjølv, det, vi kunne ane elva der nede.

Bussen hadde nesten akkurat ikkje plass til oss, full som ein ny pakke med tusjpennar, men vi fekk komme på og var glade for å ikkje måtte gå opp alle bakkane. Google sa vi skulle gå av bussen, og då gjekk vi av, på eit stopp ingen andre gjekk av på, og så stod vi på  ein aude landeveg med skog på alle sider.

Vi stoler på Google, i alle fall når vi ikkje har anna val, og gjekk nedover, gjekk forbi vegen han meinte vi skulle ta – og det var ikkje så rart, for då vi gjekk tilbake og såg, var vegen heilt gjengrodd. Vi kunne så vidt ane bilspor frå eit anna århundre. Vi gjekk på, muntrare for kvart steg, for skogslufta var frisk og klar – samstundes (i alle fall eg, med min fantasi) svært klar over at vi gjekk innover i ein nokså mørk og tett skog på ein skjult sti i eit framandt land utan å vite kvar vi var på veg.

Så byrja vi å sjå noko framfor oss, ein bil og eit bygg og ein port til noko anna.

Vi kunne gå under huset, ut i sola. Ein park med vatn og ender og utsikt til fleire sider. Og då var det slett ikkje så verst at vi ikkje kom inn i den stengte parken, faktisk var vi visst nokså heldige. På Google heiter staden Secret Spot, så kanskje er det ein stad som berre finst for dei som er slitne og svoltne på utsikt og har gått frå park til park, men ingen hadde plass i sine parkar.

Å sjå og nyte og lukte bartre og sitte i ro og gløyme at ein er ein uhøfleg turist som burde vite meir, berre vere eit menneske i solskin.

Litterær middag i nådens nabolag

I går var vi på middag hos våre portugisiske vertar J&S, i Graça, der sola låg varmt på bygningane. Det er ekstra fint å få komme heim til nokon på middag i eit framandt land, og ekstra kjekt er det når det viser seg at vi har mykje til felles. Det viste seg at dei òg liker Dostojevskij betre enn Tolstoj, og allereie første dagen vi kom til Lisboa, sa J at han hadde ein norsk favorittforfattar: Kjell Askildsen, som òg er ein av mine favorittar.

Graça. Foto av Vidar Flak

Ein god start på ein nydeleg kveld. Vi sat i glasverandaen og såg lyset forsvinne over hustaka. Dei serverte svin, éi gryte med kjøt kokt i kvitvin og éin i raudvin. Kjøt kokt så lenge at det smeltar på tunga. J meinte at dei har best matkultur i Sør-Portugal fordi dei har måtte vere kreative med det dei har. Finne måtar å koke den eine geita ein har hatt i alle år når ho er blitt for gammal til å gi mjølk. Lage rettar av sivet frå elvebreidda. Lage suppe på ost som er så gammal at han er for hard til å skjere i.

Men vinen er best i nord, portvin som dei fleste sikkert kjenner til, men enno betre (i alle fall til middag): vin frå Douro. Visstnok var tre av dei fire beste vinane i verda frå Portugal (1., 2. og 4. plass) i ei kåring. Grøn vin har dei òg.

Mest ivrig blei eg då J henta fram nokre av dei norske bøkene han hadde. Han fortalde at fordi Portugal er eit så lite språkområde, får dei kjøpt inn ein del gode utanlandske bøker til rimelege prisar fordi det ikkje vil vere eit stort opplag. Han sa at portugiserane ikkje er eit storlesande folk, men at dei som les får tilgong til eit stort utval av utanlandske bøker oversett til portugisisk. Dei som jobbar i forlag kan mange språk (minimum engelsk, fransk og spansk) så det er stor tilgong på omsetjarar. Og éin omsetjar har spesialisert seg på skandinavisk litteratur.

Klarer du å gjette desse boktitlane?

Bøkene hadde fine omslag og det var spesielt å lese starten av Uma vasta e deserta passagem av Kjell Askildsen. Kor annleis og likevel likt.

J fortalde at han, som kom frå nord i Portugal, kunne kjenne seg meir heime i skandinavisk litteratur enn portugisisk litteratur, fordi mange av dei portugisiske forfattarane kom frå Sør-Portugal. Til dømes var J meir vand med å handhelse på far sin, enn å kysse, slik dei gjerne gjer i sør. Vi blir forma av omgivnadane  våre, sa han, og då kan eg kjenne meg meir att i Skandinavia, fordi vi i nord har snø og fjell og ein annan kultur. Kanskje kaldare, eller berre varm på ein annan måte.

No får eg stoppe. Men så fint det er å snakke om litteratur!

Sol, vind og latter

Førre veke hadde eg tre venninner på besøk og vi utforska Lisboa og områda rundt. Her følgjer ei oppsummering av kva vi opplevde og såg. Kanskje får du lyst til å ta ein tur til Portugal sjølv? I så fall har du her nokre tips til kva du kan gjere:

Grill i monsanto

  • Monsanto, største grøntområdet i Lisboa, med to offentlege grillar i skogen
  • Jogg, gå, terrengsykle viss du vil det
  • Sjå akvedukten like ved (ekstravagant døme på portugisisk 1700-tals ingeniørkunst, visstnok)

Cascais og Havgap

  • Sol deg på ei strand (pass på! bølgjene går brått høgt – tre jenter som sola seg, fekk blaute handkle)
  • Strendene kan vere overfylte – ikkje noko problem når vinden er kald og det er tidleg mars
  • Bad! Det er ikkje verre enn i Norge i mars, men ikkje så veldig mykje varmare heller
  • Et på takterrassen til  Café Galeria, ein fargerik vegetarrestaurant.
  • Gå i smale gater, sjå sykkelen på veggen.
  • Gå 20 min eller ta taxi for å rekke solnedgangen ved Boca do inferno

 

BeléM

  • Et Pastéis de Belém på Casa Pastéis de Belém (varme, rett frå ovnen, set deg gjerne inne, nyt med kanel- og melisdryss).
  • Sjå på kloster, katedral, samtidsmuseum, tropisk hage, vognmuseum etc. 
  • Gå langs elva og sjå Padrão dos descrobrimentos og Torre de Belém.
  • Trur du stekte kastanjer er godt? Roasted chestnuts on the open fire og alt det der? Det luktar svært godt, men sjølv om vi var fire stykk klarte vi ikkje å ete opp den vesle posen vi kjøpte. Vi trudde det kunne bli betre for kvart tygg, det smakte verre og utan skall såg kastanjene ut som hjerner. Det kan godt vere du liker det (mange gjer visst det), men du er herved advart.

Langs Tejo inn i solnedgangen

Sintra: Eventyrslott

  • Stort område med alt for mykje å utforske på berre ein dag.
  • Vi fekk tid til å sjå Pena-palasset, med mange ulike stilartar og fargar (muleg det er lurare å byrje med Castelo dos Mouros eller bruke dagen i Quinta da Regaleira).
  • Mange tuktuk-køyrarar vil fortelje deg sanninga som passar dei (nei, du kan ikkje halde fram denne vegen, du må ned og så opp alle dei svingane, lat meg køyre dykk) og det kan vere du vil bli køyrt, men du kan ta buss og du kan òg gå.

Sykle til Jesus

  • Ta båten frå Cais do Sodre  til andre sida av Tejo, til Casilhas.
  • Leig sykkel for 3 euro timen, sykle langs elva.
  • Ta utandørsheisa opp fjellveggen.
  • Sykle gjennom eit sentrum med smale gater, opp bakkane til Jesus.
  • Ta bilde og køyr på alt du kan for å rekke tilbake før timen er ute.
  • Drikk varm sjokolade (/kaffi/vin/limonade) på Ponto final og sjå sola gå ned bak brua.

Ericeira

Nyt bølgjesuset i  surferparadiset

  • Gå fra strand til strand
  • Kommenter bølgjene og surferane – der gjekk du glipp av den! Kom deg ut no! Ja! Braaaa!
  • Et brasiliansk mat på Prim (viss du bestiller vegetarisk kebab får du eit spyd med grilla grønsaker, men kvifor skulle du ville bestille noko anna enn grilla kjøt på ein brasiliansk restaurant?)
  • Slapp av og ro ned
  • Vass i vasskanten – men det er nok best å halde seg borte frå strendene med bølgjer … Dei er høge! (Ein lokal, eldre mann kom bort og åtvara oss)

 

portugisisk mat?

Mange, mange mulegheiter. Eg kan nemne éin, anbefalt av ein lisboeta:

  • Restaurante O Arêgos
  • Et fisk, bacalhau (torsk), til dømes stekt eller i form (com natas).
  • Et eit kjøtstykke, og få det servert med eit egg på toppen, pomme frites og ris. Nei, ikkje noko grønt. Det er for pingler. Ikkje ketchup eller annan saus heller, viss du ikkje spør om det.
  • Olivenolje og vineddik står alltid klar på bordet, hell det gjerne over maten.

[DISCLAIMER: Så varmt og godt det ser ut i Lisboa, tenkjer du kanskje. Vi brukte ull kvar dag.]

Årets bibliotek i Hordaland!

I går kveld blei biblioteket på Årstad videregåande skule kåra til Årets bibliotek i Hordaland! Dette har vore arbeidsplassen min dei siste to åra og det har verkeleg gjort at eg har fått auga opp for kor viktig det er å arbeide for gode skulebibliotek for alle elevar.

På måndag (20. mars) møtte kunnskapsministeren organisasjonar som Foreningen !les, Norsk bibliotekforening m.fl.. Organisasjonane ønskjer ei styrking av lovverket for skulebibliotek, for det er ikkje slik at alle elevar har gode skulebibliotek – nokre har fått gullbillett, medan andre må klare seg med ei tralle med bøker som står i ein krok.

Difor er det svært fint når eit skulebibliotek får tittelen Årets bibliotek, når skulebibliotek faktisk blir satsa på slik at det er muleg å gjere meir enn det aller mest naudsynte.

Det første eg la merke til, då eg byrja på Årstad, var engasjementet Eldrid og dei andre bibliotekarane hadde for elevane. Energien, stå på-viljen og kreativiteten. Eg fekk høyre om tider då dei (på grunn av bygningsarbeid) sat med hjelm i ein kjeller for å komme gjennom innleveringa. Eg høyrde om alle gongane dei kledde seg ut, til dømes når dei gjekk gjennom gangen med kappe og bjølle, og ropte Urein! Urein! Andre dagar då dei arrangerte internasjonal dag og elevar tok med seg mat frå Tanzania eitt år og Polen eitt anna. Og stuntpoetane som deklamerer med stor innleving på eit lærarrom, i ein gang eller midtvegs i eit møte.

I grunngjevinga til prisen står det:

Skolebiblioteket på Årstad videregående skole er skolens bankende hjerte. En skole som er mye bedre enn sitt rykte og hvor skoleledelsen fullt og helt satser på biblioteket som lærings- og møtearena.

Norsk bibliotekforening, avd Hordaland

Eg har innsett at eg har vore svært heldig, som får jobbe på ein skule som satsar på skulebibliotek. Eg har fått fridom og kreativt armslag, og det er gøy å vere på jobb. Mange skulebibliotekarar må jobbe åleine, men det å ha nokon å tenke saman med, er heilt sentralt for å utvikle gode pedagogiske opplegg.

Det hjelper ikke å kalle seg for «Norges mest velutstyrte skole» om en ikke satser på et velutstyrt skolebibliotek. Men det har Årstad videregående skole gjort og det setter både elevene og lærere veldig pris på.

– Norsk bibliotekforening, avd Hordaland

No då eg har eit lengre opphald borte frå jobb, tar eg meg i å sakne kollegaer og elevar. Eg har drøymt om biblioteket fleire gongar – gjerne at eg har forsove meg. Her er nokre bilete frå alt det kjekke som skjer på biblioteket vårt:

Vi har mange ulike opplegg på skulebiblioteket: Språkkafé, bokpratar og opplæring

 

Skrivekurs! Her med ei elektroklasse.

Det er gøy å prøve seg på bokfjes. Dette er eitt av dei beste bileta, der Ruth (elev) sette opp håret akkurat som på framsida av boka.

Thor Soltvedt skriv gode bøker om fotball for ungdom – han er lærar på skulen og har bøker som passer bra til bokfjes!

Kva er ein roman og kva er ei diktsamling? I samarbeid med studiesenteret har vi laga eit opplegg med konkrete oppgåver knytt til skjønnlitteratur og ulike abstrakte omgrep.

Rebusløp i biblioteket for å lære å finne fram.

Julekalender på instagram – elevjury kåra beste boktittel: “Thug life on Årstad”